Miała zostać wymazana z kart historii, a jednak nawet po pięciu wiekach pobudza wyobraźnię i nie daje się zaszufladkować. O kim mowa? Oczywiście o Annie Boleyn, która zachwiała posadami XVI-wiecznego świata i która wciąż wymyka się jednoznacznej ocenie.

Jak pokazujemy w niniejszym numerze, Anna Boleyn dla katolików była cudzołożnicą, heretyczką i kobietą demonem, przez którą Henryk VIII zerwał z Rzymem i rujnował skarbiec, dla wrogów stała się niebezpiecznym przeciwnikiem politycznym, a w opinii wielu historyków padła ofiarą wrogiej frakcji. Choć wyglądem odbiegała od ówczesnego kanonu urody, rozbudziła pożądanie króla i utrzymała je przez wiele lat, by wreszcie zostać królową. Jej determinacja i charyzma, a także łut szczęścia sprawiły, że osiągnęła znacznie więcej od innych królewskich kochanek, w tym swej starszej siostry. Nie przewidziała jednak, że nie urodzi królowi dziedzica, a ów chętnie skorzysta z pretekstu, aby zastąpić ją „cnotliwą i potulną” Jane Seymour.

Anna Boleyn skończyła na szafocie jako królowa tysiąca dni. Dwie doby przed nią ścięto jej brata i rzekomych kochanków. Odwrócili się od niej dotychczasowi stronnicy, tacy jak Cromwell i wuj Thomas Howard, a ojciec nawet nie kiwnął palcem, aby ją ratować. Śmierć dzieci złamała jednak życie matce, Elżbiecie Howard, której sylwetkę również przypominamy w numerze.

Choć żadna z tych postaci nie jest dziś w stanie przyćmić Anny, warto pamiętać, że to nie ona była największą skandalistką w rodzinie. Rola ta przypadła bowiem nieco zapomnianej Marii Boleyn, której imię pojawia się w kilku naszych tekstach. Rozwiązła dwórka i kochanka dwóch królów, zawierająca na koniec potajemne małżeństwo z człowiekiem niżej urodzonym, całkowicie jednak różni się od obrazu szlachetnego dziewczęcia, utrwalonego w popkulturze za sprawą filmu Kochanice króla.

Nie mniejszą słabością do mężczyzn odznaczała się także Małgorzata Tudor, starsza siostra Henryka VIII i zarazem bohaterka innego artykułu. Jej drugie małżeństwo zakończyło się fatalnie, ale szybko – tak jak brat zmieniał żony – wymieniła niewiernego męża na nowszy model.

W numerze przedstawiamy ponadto historię pałacu Hampton Court, który stanowił wspaniałą scenerię dla królewskich romansów, historię uwielbianej na dworze Tudorów piłki nożnej oraz kosmetyków rujnujących zdrowie elżbietańskich elegantek. Z kolei historia Marii Tudor pokazuje, jak trudne było życie katolickiej księżniczki na dworze zdominowanym przez zwolenników nowej wiary i do jak poważnych zmian doprowadził związek Henryka VIII z Anną Boleyn, a co za tym idzie, zerwanie Anglii z Rzymem.

Czytelnicy ciekawi wieści o zamorskich podróżach będą mogli się dowiedzieć, który z Anglików jako pierwszy dobił do brzegów Japonii i z czasem stał się zaufanym tamtejszego władcy.

Gorąco polecamy również wywiad z Helen Castor, historykiem specjalizującym się w dziejach średniowiecznej Anglii, której książki Joanna d’Arc. Jej historia oraz Wilczyce. Angielskie królowe ukazały się nakładem Wydawnictwa Astra.

Zapraszamy także do odwiedzenia naszej strony: tudorowie.pl

Redaktor naczelny:
Jacek Małkowski

Zespół redakcyjny:
Aleksandra Marczuk
Barbara Faron
Magdalena Loska
Agnieszka Bukowczan-Rzeszut
Marcin Kośka
Artur Foryt

Stale wspólpracują:
Małgorzata Bartyś
Klaudia Kobylańska
Agnieszka Sukiennik
Anna Wiśniewska
Leszek Molendowski
Marcin Szymaniak

Redakcja i korekta:
Magdalena Korczyńska

Wydawca:
Wydawnictwo Astra s.c.
ul. Radziwiłłowska 26/2
31-026 Kraków
tel. 12 292 07 30
wydawnictwoastra.pl

Studio graficzne:
Wydawnictwo Astra

Wydanie cyfrowe:
Wydawnictwo Astra

Okładka:
Kadr z filmu Dynastia Tudorów Photo12/BE&W

ISSN 2450-8586

Druk: Wydawnictwo Astra s.c.

Redakcja nie zwraca materiałów niezamówionych i zastrzega sobie prawo redagowania nadesłanych tekstów. Zabroniona jest bezumowna sprzedaż czasopisma po cenie niższej od ceny detalicznej ustalonej przez wydawcę. Sprzedaż numerów aktualnych i archiwalnych po innej cenie jest nielegalna i grozi odpowiedzialnością karną.

Zapraszamy na strony:
wydawnictwoastra.pl
sklep.wydawnictwoastra.pl
www.tudorowie.pl
www.facebook.com/ WydawnictwoAstra

2 V 1536

Anna Boleyn, druga żona Henryka VIII, została aresztowana i osadzona w Tower of London, m.in. pod zarzutem wielokrotnej zdrady króla.

Treść dostępna w pełnej wersji.

1 VI 1533

Podczas uroczystej ceremonii w opactwie westminsterskim Anna Boleyn została namaszczona i ukoronowana przez arcybiskupa Tomasza Cranmera koroną św. Edwarda.

Treść dostępna w pełnej wersji.

Barbara Faron

ANNA BOLEYN
NAJSZCZĘŚLIWSZA...?

„Przybyłam tutaj, by z pokorą oddać się prawu, które wydało na mnie wyrok” – powiedziała Anna Boleyn na szafocie. Piękna i dumna, odziana w gronostaje i królewską purpurę, nie wyglądała na skruszoną, i chociaż nie wyparła się winy, nieliczni gapie mogli odnieść wrażenie, że oto stoi przed nimi osoba niewinna.

Natalie Dormer jako Anna Boleyn; kadr z fimu Dynastia Tudorów. Photo12/BE&W.

Konwencja

W noc poprzedzającą egzekucję Anna miała wisielczy humor, poprosiła bowiem, aby przekazano Henrykowi VIII, że bardzo mu dziękuje za wywyższanie jej, skoro najpierw uczynił ją markizą, potem królową, a teraz posyła ją do nieba, by została świętą. Żartując w ten sposób, próbowała zapewne ukryć prawdziwe uczucia, albo – nie widząc już dla siebie ratunku – chciała zakończyć życie z fasonem. Odwagi i fantazji nigdy jej zresztą nie brakowało, a i w przeszłości nie zawsze liczyła się ze słowami, co przez lata przysporzyło jej wielu wrogów i ostatecznie zaprowadziło ją na szafot.

Oskarżona o cudzołóstwo, kazirodztwo i spiskowanie w celu uśmiercenia króla, miała umrzeć o wiele łagodniejszą śmiercią niż zwyczaj przewidywał dla zdrajców[1]. Była w końcu królową, i chociaż jej małżeństwo zostało uznane za nieważne, przysługiwał jej łagodniejszy wymiar kary i śmierć od miecza, a nie od topora, który spadł na karki skazanych z nią mężczyzn. I tak, 17 maja 1536 roku życie oddali brat Anny, Jerzy Boleyn, oraz Weston, Norris, Brereton i Smeaton. Ona zaś miała umrzeć dwa dni później, w środę.

Annie żal było ich wszystkich, bo ginęli z jej powodu, lecz szczególnie obawiała się o duszę Smeatona, która – jak się wyraziła – będzie cierpieć męki przez jego fałszywe zeznania. Ubolewała również, że sama nie umrze przed południem, jak wcześniej zaplanowano, i pocieszała się nadzieją, że nie poczuje bólu, skoro kat świetnie zna się na swoim fachu, a ona ma cienką szyję...

Cokolwiek myślała 19 maja, wchodząc na szafot wzniesiony na Tower Green, nie mogła tego wyrazić. Konwencja nie pozwalała bowiem oskarżyć o niesprawiedliwość Henryka VIII, „łagodnego i sprawiedliwego pana”, który nie tak dawno przecież postawił dla niej na głowie całe królestwo. Wygłaszając zwyczajową mowę, zachowała spokój i dała zebranym do zrozumienia, że nie lęka się śmierci, ponieważ nie uczyniła nic, co mogłoby obrazić „najłaskawszego” króla, którego na koniec powierzyła w modlitwach Bogu.

Sprawiała wrażenie opanowanej i pogodzonej z losem, ale nie pokornej. Ta cecha nie leżała przecież w jej naturze, i dlatego, w obawie że Anna może powiedzieć coś przeciwko królowi, na Tower Green ograniczono liczbę gapiów. Na koniec zdjęła płaszcz, uklękła, pozwoliła zawiązać sobie oczy i zanim zimna francuska stal przecięła jej szczupłą szyję, wypowiedziała takie same słowa, jakimi kilka miesięcy wcześniej pożegnała się z życiem jej rywalka, Katarzyna Aragońska[2]: „Duszę moją powierzam Jezusowi Chrystusowi”.

Anna Boleyn, po kilku dniach pobytu w londyńskiej Tower, pogodziła się ze swoim losem. Wikimedia Commons, domena publiczna.

Spisek

Pytanie, dlaczego Anna Boleyn (1501/1507–1536) musiała umrzeć, nie daje historykom spokoju od wielu lat. Niezwykłe bowiem wydaje się, że po około tysiącu dniach małżeństwa Henryk VIII zgodził się nagle uśmiercić kobietę, za którą szalał ponad sześć lat i dla której porzucił pierwszą żonę, naraził się cesarzowi (jako że Katarzyna Aragońska była ciotką Karola V Habsburga) i zerwał z papiestwem.

Co go do tego skłoniło? Był aż tak naiwny czy rozżalony brakiem męskiego potomka, że uwierzył w oskarżenia o czary, kazirodztwo, cudzołóstwo i chęć królobójstwa, z których trzy czwarte można odrzucić nawet dzisiaj? A może chciał pozbyć się nie najmłodszej już i nieprzydatnej żony, która nie potrafiła urodzić mu następcy i na dodatek urządzała sceny zazdrości?

Anna Boleyn miała wiele wad, ale z pewnością nie można zarzucić jej braku inteligencji. Niemożliwe więc, aby na oczach dworu zaryzykowała jakikolwiek romans czy spisek i przez nierozwagę naraziła własną pozycję, na którą pracowała przez tyle lat. A jeśli czymkolwiek zgrzeszyła, była to ambicja. Nie zamierzała bowiem tolerować zdrad Henryka, tak jak wcześniej czyniła to Katarzyna Aragońska. Nie chciała także być posłuszną marionetką w ręku przebiegłego wuja, Tomasza Howarda księcia Norfolk, który próbował zwiększyć swoje wpływy na dworze poprzez podsuwane królowi dziewczęta z rodziny – przed Anną alkowę władcy odwiedzała jej siostra, Maria, a później Tomasz ożenił Henryka ze swoją bratanicą Katarzyną Howard, która skończyła równie pechowo jak kuzynka.

Jednocześnie Anna zraziła do siebie innego sojusznika, Tomasza Cromwella. Po pierwsze, nie popierała jego stanowiska w kwestii polityki zagranicznej i sojuszu z cesarstwem, a po drugie, miała inne zdanie na temat wykorzystania środków pochodzących z likwidacji klasztorów. W tej sytuacji Cromwell zaczął się obawiać, że królowa sprowadzi na niego zgubę, tak jak doprowadziła do upadku jego poprzednika, zdawałoby się wszechwładnego kardynała Wolseya, którego oskarżono o zdradę. Aby temu zapobiec, postanowił osłabić jej pozycję na wszelkie możliwe sposoby.

Anna Boleyn na kilka minut przed egzekucją, 19 maja 1536 roku; kadr z filmu Dynastia Tudorów. Photo12/BE&W.

W styczniu 1536 roku, pomimo plotek o romansie króla z Jane Seymour, Anna wciąż cieszyła się względami męża, a stronnictwo Boleynów było najsilniejsze na dworze. Wbrew niektórym teoriom, poronienie męskiego płodu nie wywołało gniewu Henryka, a raczej wzbudziło w nim współczucie – wciąż wierzył, że Anna szybko zajdzie w kolejną ciążę, a związek z Jane miał być tylko przelotną miłostką. I pewnie by tak było, gdyby w całą sprawę nie wmieszał się Cromwell.

Na początku roku nawiązał on kontakt z Tomaszem i Edwardem Seymourami, braćmi Jane, którzy chcieli dzięki siostrze zdobyć wpływ na króla. A w marcu oddał Edwardowi i jego żonie swoje apartamenty w pałacu w Greenwich, z których prowadziło tajne przejście do prywatnych komnat królewskich, skąd Henryk przychodził niepostrzeżenie, aby złożyć Jane kurtuazyjną wizytę. Brat i bratowa mieli pełnić rolę przyzwoitek, zaś Jane grała przed królem cnotliwą i uległą pannę. Zgodnie z instrukcją Cromwella, miała być całkowitym przeciwieństwem niepokornej i stanowczej królowej.

Spiskowcy mieli niewiele czasu, ponieważ Anna nabrała podejrzeń i pod koniec miesiąca pokłóciła się z Cromwellem o wspomniane apartamenty. W obawie o stanowisko, a być może i życie, zaczął on działać bardziej zdecydowanie. Nawiązał kontakt z cesarskim ambasadorem Eustachym Chapuysem i zapytał, jak cesarz zareagowałby na ponowny ślub Henryka. Ambasador odparł, że jego pan, Karol V, nigdy nie uznał Anny Boleyn za prawowitą królową Anglii i z radością zaakceptuje inną kobietę na jej miejscu.

W tym samym czasie Henryk VIII, nieświadom intrygi, zabiegał o uznanie Anny przez cesarza i chciał zmusić Chapuysa do złożenia jej wyrazów szacunku. A kiedy ambasadorowi udało się wykręcić od audiencji u królowej, zażądał przeproszenia Anny na piśmie, uznania jej przez cesarza za królową i zanegował sens planowanego sojuszu z cesarstwem, jeśli do tego nie dojdzie. Cromwell, któremu zależało na zawarciu tego przymierza, jego zdaniem nieodzownego dla bezpieczeństwa kraju, o wszystko obwinił Annę i opuścił dwór pod pretekstem choroby. W ciągu dwóch ostatnich tygodni obmyślił spisek, który miał doprowadzić do upadku całe stronnictwo Boleynów.

Paradoksalnie, przeciwko Annie Boleyn w jednym szeregu stanęli zwolennicy zreformowanego Kościoła, tacy jak Cromwell, oraz konserwatyści pokroju Chapuysa. W ich gronie znaleźli się także Seymourowie, ponieważ Cromwell nie miał wątpliwości, że jego szansą na przetrwanie w polityce jest wspieranie „cnotliwej” Jane.

Herb królowej Anny, sokół, wyryty na murach więziennych Tower of London. Wikimedia Commons, domena publiczna.

Zarzuty

30 kwietnia Cromwell przedstawił Henrykowi VIII dowody przeciwko Annie, która rzekomo miała uwieść muzyka Marka Smeatona oraz sypiać z innymi członkami Tajnej Komnaty. Wśród mężczyzn posądzonych o cudzołóstwo z królową znaleźli się ludzie, których Cromwell koniecznie chciał usunąć z otoczenia monarchy.

Kluczowym dowodem przeciwko Annie były słowa Smeatona, który prawdopodobnie na torturach wyznał, że trzy razy odbył z nią stosunek seksualny. Inne dowody zostały oparte na domniemaniu winy, bowiem nikt poza nim nie złożył równie obciążającego zeznania. Norrisowi na przykład obiecano ułaskawienie, jeśli „powie prawdę”, co należy rozumieć w ten sposób, że cokolwiek by nie rzekł, miało to świadczyć przeciw niemu i Annie, z którą rzekomo spłodził księżniczkę Elżbietę. Pojawiły się nawet sugestie, że Anna była tak zdeterminowana, aby zajść w kolejną ciążę, że zaproponowała współżycie własnemu bratu, a gdyby szczęśliwie powiła syna, wraz ze swoimi poplecznikami miała pozbyć się Henryka i rządzić jako regentka.

Płyta nagrobna królowej Anny. Wikimedia Commons, AloeVera95.

Z dzisiejszej perspektywy oskarżenia te brzmią co najmniej absurdalnie, a jeszcze bardziej zadziwia fakt, że Henryk VIII dał im wiarę. Nawet jeśli irytowały go wybuchy zazdrosnej (skądinąd nie bez powodu) Anny i nawet jeśli głęboko go rozczarowała jako kobieta i żona, nie miał powodu wierzyć we wszystko, co usłyszał. I chyba rzeczywiście nie wierzył, skoro szukał pretekstu do unieważnienia małżeństwa.

Anna tymczasem utrzymywała, że jest niewinna. Wyraziła również przekonanie, że nie ma człowieka, który mógłby poświadczyć, że kiedykolwiek sprzeniewierzyła się królowi. Podobne zdanie mieli Edward Baynton oraz wrogi Annie ambasador Chapuys, którzy wiedzieli, że nikt oprócz Smeatona nie zeznał niczego przeciwko niej.

Idąc tym tropem, wielu historyków skłania się ku teorii, że Anna padła ofiarą spisku Tomasza Cromwella i frakcji Seymourów, którzy chcieli dostarczyć królowi pretekstu do pozbycia się żony i podsunąć mu swoją siostrę. A że król chętnie z tej okazji skorzystał? Cóż, najwyraźniej nie kochał Anny tak mocno, jak zwykło się uważać.

1 Niektórzy z sędziów domagali się spalenia Anny żywcem.

2 Katarzyna Aragońska zmarła 7 stycznia 1536 roku na zamku Kimbolton, prawdopodobnie na raka.

Klaudia Kobylańska

WENUS BYŁA BRUNETKĄ ...

Henryk VIII i Anna Boleyn – miłość inspirująca pokolenia

Wyobraźnia pisarzy i twórców filmów nie zna granic, ale żaden autor nie mógłby opracować scenariusza tak niezwykłego jak ten, który rozegrał się na szesnastowiecznym angielskim dworze. Romans, wielka miłość, poświęcenie i tragiczny koniec – nie, to nie jest historia Romea i Julii, to historia Anny Boleyn i Henryka VIII.

Natalie Portman jako Anna Boleyn w filmie Kochanice króla. The Moviestore Collection/BE&W.

Treść dostępna w pełnej wersji.

Barbara Faron

KOCHANICE KRÓLA
MARIA I ANNA BOLEYN

Oglądając słynny swego czasu film Kochanice króla, będący ekranizacją bestsellerowej powieści Philippy Gregory, można wyrobić sobie mylny pogląd na temat Anny Boleyn. Królowa jawi się w nim bowiem jako wyrachowana i podła siostra, która dla zaspokojenia własnej ambicji niszczy piękne uczucie Henryka i szlachetnej Marii.

Natalie Portman i Scarlett Johansson jako Anna i Maria Boleyn. Kadr z filmu Kochanice króla. The Moviestore Collection/BE&W.

Treść dostępna w pełnej wersji.

Agnieszka Bukowczan-Rzeszut

FRANCUSKIE PRZYGODY ANNY BOLEYN

Jako nastolatka popłynęła w daleką podróż na kontynent. Najpierw w Niderlandach, a później we Francji rozkwitała w atmosferze renesansowego dworu, kształtowała wyrafinowany gust i wiodła rozpustne życie u boku króla „odzianego w kobiety”. Tyle głosiły plotki. Jak było naprawdę?

Jeden z wizerunków przedstawiający (najprawdopodobniej) Annę Boleyn dziś znajduje się w zbiorach Hever Castle. Wikimedia Commons, domena publiczna.

Treść dostępna w pełnej wersji.

Barbara Faron

ELŻBIETA HOWARD,
ZAPOMNIANA MATKA ANNY BOLEYN

Historia zna wiele przypadków, kiedy los nawet względnie rozpoznawanej postaci ginie w pomroce dziejów. Niemniej zaskakujący wydaje się fakt, że tak mało wiemy o matce Anny Boleyn, która przecież wywodziła się z potężnego rodu Howardów i była potomkinią króla Edwarda I.

Portret Elżbiety Howard. Wikimedia Commons, domena publiczna.

Treść dostępna w pełnej wersji.

Anna Wiśniewska

FATALNE ZAUROCZENIE
KRÓLOWEJ SZKOCJI

Pragnienie i poszukiwanie miłości dotyczy każdego z nas, niezależnie od wieku, poglądów czy zajmowanego stanowiska. Stworzenie udanego związku jest jedną z głównych potrzeb człowieka. Chęć doświadczania prawdziwej bliskości i wzajemnego oddania towarzyszyła również ludziom z odległej przeszłości. Burzliwe wydarzenia, obyczaje i polityczne obowiązki utrudniały często osiągnięcie prywatnego szczęścia i uczuciowego spełnienia. Jednak ludzie zawsze próbowali znaleźć miejsce na budowanie czułej zażyłości, niezależnie od tego, w jak trudnych okolicznościach przyszło im żyć i jaką cenę za to zapłacić.

Małgorzata Tudor, królowa Szkocji, i jej pierwszy mąż, Jakub IV. Wikimedia Commons, lisby1.

Treść dostępna w pełnej wersji.

Aleksandra Marczuk

UCIECZKA
MARII TUDOR

W 1536 roku Marii Tudor, najstarszej córce Henryka VIII i jedynemu dziecku Katarzyny Aragońskiej, odebrano wszystko – matkę, pozycję społeczną i spokój sumienia. Po kilkunastu latach, w 1550 roku, pewien człowiek, choć nie sam król Edward VI, lecz zaledwie jego sługa, zwodzący go mylnymi radami, próbował pozbawić ją jednego z zasadniczych elementów życia, jaki jeszcze jej pozostał – wiary.

Portret Marii Tudor, królowej Anglii. Wikimedia Commons, domena publiczna.

Treść dostępna w pełnej wersji.

Artur Foryt

GILBERT DE LANNOY
TAJNY AGENT HENRYKA V W LEWANCIE

Na przełomie roku 1422 i 1423 przez Egipt i Syrię podróżował dość osobliwy mąż. Jego strój, mowa i postawa wskazywały na Franka, do tego człowieka znacznego i obytego w świecie. Znał nieco słów w miejscowej mowie, więc mogło się zdawać, że kiedyś już w tych stronach bywał. Wędrował, nie spiesząc się, od miasta do miasta, dokładnie wszystko oglądając i skrzętnie coś po drodze notując. Od egipskiej Aleksandrii kierował się w stronę Kairu, góry Synaj, Jerozolimy, Damaszku oraz innych miejsc, co ciekawe, nie zawsze znajdujących się na szlaku chrześcijańskich pielgrzymek. W każdym z nich zachowywał się podobnie. Oglądał pielgrzymim zwyczajem miejsca święte, lecz spoglądał uważnie na baszty i bramy miejskie, objeżdżał je wokół, sprawdzał grubość murów przy podstawie i skrzętnie coś zapisywał, podobno na użytek przyszłych pątników. Kim był ten cudzoziemiec? Nagabywany przez miejscowych urzędników, prostował się z dumą, a skłaniając z lekka głowę, mówił przez tłumacza: „Jam jest Gilbert de Lannoy, pan na Santes, ambasador Ich Wysokości króla Anglii Henryka i króla Francji Karola… A Vostre plaisir”.

Heraldyczne przedstawienie Gilberta de Lannoy. Wikimedia Commons, domena publiczna.

Treść dostępna w pełnej wersji.

Agnieszka Bukowczan-Rzeszut

ŚWIĘTY JERZY
POSTRACH WROGÓW

Był bez wątpienia jednym z najbardziej wojowniczych świętych średniowiecza. Do boju jechał na białym rumaku, dowodził armiami poległych żołnierzy, ukazywał się w wizjach królom i pomagał krzyżowcom zdobywać najbardziej warowne twierdze. Jego imię nosiły miejsca kultu i najwyższe odznaczenia, patronował zakonom, miastom i całym krajom. Dlaczego więc potomni zapamiętali św. Jerzego tylko z legendy o smoku?

Św. Jerzy zabijający smoka – obraz pędzla Gustave’a Moreau. Wikimedia Commons, domena publiczna.

Treść dostępna w pełnej wersji.

Magdalena Loska

HELEN CASTOR
WYWIAD NUMERU

Helen Castor jest historykiem, specjalizującym się w dziejach średniowiecznej Anglii, współpracownikiem Sidney Sussex College w Cambridge i autorką książek historycznych, na podstawie których telewizja BBC zrealizowała cieszące się dużą popularnością filmy dokumentalne. W Polsce, nakładem Wydawnictwa Astra, ukazały się jej dwie książki: Wilczyce. Angielskie królowe, oraz Joanna d’Arc. Jej historia. Helen Castor mieszka z mężem i synem w Londynie.

Zdjęcie: Chris Gibbions

Treść dostępna w pełnej wersji.

Barbara Faron

ZABÓJCZE PIĘKNO
– KOSMETYKI ELŻBIETY I

Kobiety od zarania dziejów upiększały swoje ciało, ale nie zawsze kierowała nimi próżność. W czasach, w których przedstawicielki płci pięknej miały niewiele do powiedzenia, ich głównym celem było znalezienie męża i, co za tym idzie, zapewnienie sobie odpowiedniego poziomu życia. A w jaki sposób mogły przykuć uwagę mężczyzny, jeśli nie pięknym wyglądem?

Królowa Elżbieta I nakładała na twarz grube warstwy bielidła. Wikimedia Commons, domena publiczna.

Treść dostępna w pełnej wersji.

Agnieszka Bukowczan-Rzeszut

PAŃSTWO NA KREDYT,
CZYLI ZADŁUŻONA MONARCHIA TUDORÓW

Deficyt budżetowy to pojęcie stare jak świat. Sztuka polega na tym, żeby tak zarządzać państwowym (albo domowym) budżetem, by utrzymać go w stanie względnej równowagi. Okazuje się, że kolejni monarchowie z dynastii Tudorów oraz ich doradcy różnie sobie z tym radzili. Bywało, że uciekali się do sposobu znanego także dziś – wysoko oprocentowanego kredytu.

Ilustracja z manuskryptu przedstawiająca pracę członków Sądu Skarbowego.

Treść dostępna w pełnej wersji.

Barbara Faron

PRZEŻYĆ DZIECIŃSTWO
DZIECI W EPOCE TUDORÓW

Dzisiaj nieletni nie tylko mają własne prawa. Dochodzi nawet do kuriozalnych sytuacji, gdy dorosły już człowiek wytacza sprawę swoim rodzicom za zniszczone dzieciństwo. W minionych epokach o takich przypadkach dzieciom się nie śniło, a jeśli nawet czuły żal do ojców czy matek, do głowy im nie przyszło, by się uskarżać.

Królewskie dzieci były edukowane już od najmłodszych lat (na rycinie: książę Artur Tudor, przyszły Henryk VIII i księżniczka Małgorzata). Wikimedia Commons, domena publiczna.

Treść dostępna w pełnej wersji.

Artur Foryt

PIŁKA NOŻNA W CZASACH TUDORÓW

Zapewne wiesz, szanowny czytelniku i kibicu, kim są Czerwone Diabły i Kanonierzy. Może przewidujesz, kto zostanie zwycięzcą Premier League i który z klubów awansuje do Ligi Mistrzów. Niewielu ludzi, zwłaszcza w przededniu kolejnego mundialu, nie wie, czym jest futbol, najbardziej reklamowany i dochodowy sport na świecie.

Futbol ludowy, rycina z 1721 roku. Wikimedia Commons, domena publiczna.

Treść dostępna w pełnej wersji.

Leszek Molendowski

JOHN WYCLIFFE
– ANGIELSKI PREKURSOR PROTESTANTYZMU

Król Edward III Plantagenet rządził królestwem, które przechodziło wiele przemian. Język angielski, jeszcze nie tak dawno przez klasy wyższe uważany za prymitywny, zaczynał wypierać francuski, stając się językiem powszechnie stosowanym. To w tym języku minstrele śpiewali pieśni o Robin Hoodzie. Od lat 60. XIV wieku duży wpływ na środowisko akademickie Uniwersytetu Oksfordzkiego wywierał przyrodnik, matematyk i teolog John Wycliffe, który stał się nie lada problemem dla monarchii i Kościoła katolickiego.

Reformator Kościoła, John Wycliffe. Wikimedia Commons, domena publiczna.

Treść dostępna w pełnej wersji.

Agnieszka Sukiennik

HAMPTON COURT

Pod koniec swojego panowania Henryk VIII miał ponad 60 domów, ale żaden nie był tak imponujący jak Hampton Court. To stąd Henryk wysłał pierwszy list do papieża, grożąc zerwaniem z Kościołem katolickim. To tutaj urodził się jego jedyny syn Edward. Setki lat później właśnie tu generał Eisenhower planował lądowanie aliantów w Normandii.

Hampton Court – okazała rezydencja Tomasza Wolseya, a później Henryka VIII. Shutterstock.com, Kiev.Victor.

Treść dostępna w pełnej wersji.

Marcin Szymaniak

SAMURAJ Z HRABSTWA KENT

W roku 1600 William Adams jako pierwszy Anglik dotarł do Japonii. Najpierw chciano go zabić, potem więziono, aż w końcu fortuna wyniosła go do roli wpływowego dworzanina japońskiego władcy. Tym samym stał się niekwestionowaną legendą oraz inspiracją do stworzenia postaci Johna Blackthorne’a – bohatera powieści Jamesa Clavella pt. Shogun, a później także serialu o tym samym tytule.

Grafika przedstawiająca Williama Adamsa. Wikimedia Commons, domena publiczna.

Treść dostępna w pełnej wersji.

Leszek Molendowski

MARYNARKA WOJENNA
DWÓCH HENRYKÓW

Początki potęgi morskiej

W okresie panowania dynastii Tudorów w królestwie Anglii doszło do wielu radykalnych i ważnych zmian. Jedną z nich było utworzenie Navy Royal – nowoczesnej i stałej marynarki wojennej, w następnych stuleciach „królującej na morzach i oceanach”.

Obraz przedstawiający flotę Henryka VIII w Dover. Wikimedia Commons, domena publiczna.

Treść dostępna w pełnej wersji.

Magdalena Loska

FILMOWE OBLICZE
ANNY BOLEYN

19 maja 2016 roku mija czterysta osiemdziesiąt lat od egzekucji Anny Boleyn, drugiej i bez wątpienia najsłynniejszej żony Henryka VIII. Historia ich burzliwego związku do dziś rozpala wyobraźnię zarówno historyków, jak i przeciętnych odbiorców kultury popularnej. Prawda o Annie Boleyn pozostaje przedmiotem badań naukowych. Dziś zajmiemy się jej wizerunkiem w kinie i telewizji, gdyż jej wyrazista postać doczekała się rozlicznych wcieleń. Analizując wybrane pozycje filmowe, zobaczymy Annę jako wyrafinowaną intrygantkę, ale także jako niewinną ofiarę despotycznego monarchy.

Genevieve Bujold jako królowa Anna Boleyn. Wikimedia Commons, domena publiczna.

Treść dostępna w pełnej wersji.

Spis treści

OD REDAKCJI

KALENDARIUM MAJ

KALENDARIUM CZERWIEC

TEORIE SPISKOWE

Barbara Faron
ANNA BOLEYN. NAJSZCZĘŚLIWSZA...?

HISTORIA MIŁOŚCI

Klaudia Kobylańska
WENUS BYŁA BRUNETKĄ ...

W ALKOWIE...

Barbara Faron
KOCHANICE KRÓLA – MARIA I ANNA BOLEYN

BIOGRAFIE I LEGENDY

Agnieszka Bukowczan-Rzeszut
FRANCUSKIE PRZYGODY ANNY BOLEYN

Barbara Faron
ELŻBIETA HOWARD, ZAPOMNIANA MATKA ANNY BOLEYN

Anna Wiśniewska
FATALNE ZAUROCZENIE KRÓLOWEJ SZKOCJI

Aleksandra Marczuk
UCIECZKA MARII TUDOR

Artur Foryt
GILBERT DE LANNOY – TAJNY AGENT HENRYKA V W LEWANCIE

Agnieszka Bukowczan-Rzeszut
ŚWIĘTY JERZY. POSTRACH WROGÓW

WYWIAD NUMERU

Magdalena Loska
HELEN CASTOR – WYWIAD NUMERU

ŻYCIE CODZIENNE

Barbara Faron
ZABÓJCZE PIĘKNO – KOSMETYKI ELŻBIETY I

Agnieszka Bukowczan-Rzeszut
PAŃSTWO NA KREDYT, CZYLI ZADŁUŻONA MONARCHIA TUDORÓW

Barbara Faron
PRZEŻYĆ DZIECIŃSTWO. DZIECI W EPOCE TUDORÓW

Artur Foryt
PIŁKA NOŻNA W CZASACH TUDORÓW

LUDZIE KOŚCIOŁA

Leszek Molendowski
JOHN WYCLIFFE – ANGIELSKI PREKURSOR PROTESTANTYZMU

WARTO ZOBACZYĆ

Agnieszka Sukiennik
HAMPTON COURT

ODKRYCIA

Marcin Szymaniak
SAMURAJ Z HRABSTWA KENT

MILITARIA

Leszek Molendowski
MARYNARKA WOJENNA DWÓCH HENRYKÓW

FILM

Magdalena Loska
FILMOWE OBLICZE ANNY BOLEYN